فاجعه ۱۳۲۵ آذربایجان همچنان بزرگترین فاجعه تاریخ ماست

·
خیلی‌ها بر این باورند که رابطه دولت و ملت در ایران دیگر به وضعیت قبل از دیماه ۱۴۰۴ برنمی‌گردد و نقل مکرر برای تعداد کشته‌های دیماه رقم سی هزار نفر است. دولت تعداد کشته‌ها را سه هزار نفر اعلام کرده و مخالفان حکومت نیز می‌گویند که موفق به تایید اسامی سه هزار نفر شده‌اند و اگر جمعیت نود میلیونی ایران را به این ارقام تقسیم کنیم یا از هر سه هزار نفر یک نفر کشته شده یا از هر سی هزار نفر یک نفر کشته شده است.

پس فاجعه ۱۳۲۵ آذربایجان همچنان بزرگترین فاجعه تاریخ ماست و اکثر منابع از کشته شدن سی هزار نفر در آن تهاجم سخن گفته‌اند که علاوه بر آن، آمار بسیار بالای تبعید جمعی، کوچ اجباری و دستگیری نیز در میان است. قوام‌السلطنه، نخست‌وزیر وقت ایران در تذکر منتشره در شماره ۱۸ روزنامه اراده آذربایجان به تاریخ دوم خرداد ۱۳۳۰، کشته شدن بیست هزار نفر را تایید کرده که با توجه به جمعیت حدود چهار میلیونی آن روز آذربایجان، از هر ۲۰۰ نفر یک نفر کشته شده و اگر این رقم تقسیم بر ده نیز شود، از هر دو هزار نفر یک نفر کشته شده که ۱۵۰ برابر فاجعه دیماه است و قطعا رابطه دولت و ملت در آذربایجان بعد از ۱۳۲۵، به حالت سابق بر نمی‌گشت، آن هم در حالیکه آن رابطه پیش از آن نیز زیاد گل و بلبل نبود.

چندی پیش موسی غنی‌نژاد، علی شریعتی را شیاد خطاب کرد در حالیکه خودش در شیادی دست همه را از پشت بسته و بدون توجه به آن هم کشتار و جنایات صورت گرفته در آذربایجان، در یکی از صحبت‌هایش داستانی تخیلی خلق کرده و می‌گوید که اوایل دهه ۵۰، قصابی در کاباره‌ای در تبریز، هنگام نوشیدن ویسکی، با فردی که بر سر همان میز نشسته بود، هم‌صحبت شده و می گوید: «اگر ما این‌قدر خوش می‌گذرانیم، ببین کسانی که در قدرت هستند چقدر خوش می‌گذرانند.»

این شیاد می‌خواهد از این داستان تخیلی به این نتیجه برسد که تبریز از شکم سیری و خوشی زیادی بر علیه پهلوی شورید در حالیکه تبریز دنبال دادخواهی و انتقام خودش بود و کسانی نیز از موقعیت بهره بردند. ولی اصل مسلم این است که از ابتدای تأسیس دولت- ملت مدرن در ایران، رابطه دولت و ملت در آذربایجان نه براساس تعامل بلکه براساس تضاد بنیان نهاده شد و بیانیه دوازده شهریور روی آن نکته انگشت گذاشت و زمینه قیام ۲۱ آذر را فراهم کرد و بعد از کشتار ۱۳۲۵، دیگر رابطه دولت ایران و ملت آذربایجان نمی‌توانست بهبود یابد که عادی‌سازی پیش از دادخواهی، ظلم در حق عدالت است.

ابراهیم ساوالان