امروز ۲۹ اکتبر؛ در ترکیه عید ملی جمهوریت، در افغانستان روز ملی زبان اوزبکی و در آذربایجان سالروز اشغال زنگیلان است. دیروز نیز خانم دکتر آذری، عروس و خواهرزاده میرجعفر پیشه‌وری در هامبورگ آلمان درگذشت.

می‌دانیم که پیشه‌وری دو برادر و دو خواهر داشت که خواهر بزرگش ازدواج کرده و به مهاجرت باکو نرفته بود. میرسلیم مهندس راه و تاسیسات از دانشگاه پطرزبورگ بود و در طراحی و احداث لوله‌کشی آب باکو از شاماخی و قوبا نقش ایفا کرد و از نویسندگان روزنامه حریت نیز بود. میرخلیل استاد دانشگاه علوم پزشکی باکو بود و خواهرش سوره (صغرا) نیز تحصیلات دانشگاهی داشته و همسر میرآغا آذری بود. میرآغا از برترین مهندسان راه‌آهن دوران خود بود که در کشورهایی مانند عراق، راه‌آهن احداث کرده بود و امروزه نام یکی از پلهای جمهوری آذربایجان به نام اوست و همین دکتر آذری؛ دختر سوره و عروس پیشه‌وری بود که یادش را گرامی می‌داریم.

درباره روز جمهوریت ترکیه، همگان با جمله معروف «آقایان! فردا جمهوریت را اعلان می‌کنیم» آشناییم که چگونه وجود آن جمهوریت در میان کشورهای استبدادی منطقه نور امیدی شد و روز ملی زبان اوزبکی را تبریک می‌گوییم و از نقاط دوردست افغانستان تا لندن شاهد بزرگداشت این روزیم و حجم برنامه‌های امسال واقعا غبطه برانگیز است.

و اما زنگیلان از مناطق باستانی آذربایجان است و غارهای موجود در اسگولوم و سوسن داغلاری سکونتگاه انسانهای اولیه است. این شهر هنگام اشغال ۳۵۳۵۱ نفر جمعیت داشت. ارامنه سال ۱۹۹۰ راه‌آهن زنگیلان را مسدود کرده، مسافران آن را گروگان گرفته و شهر را محاصره کردند. در اوایل ۱۹۹۲ روستاهای گون‌قیشلاق، قازانچی، دریلی وئژنه‌لی به اشغال درآمد و ۲۰ اکتبر همان سال شهر بمباران شد و زنگیلان بعد از سه سال جنگ، اشغال شد.

زنگیلان جنگل منحصری از درختان چنار داشت که در نوع خود دومین جنگل جهان و اولین جنگل اروپا بود و در دوره اشغال چنان خسارتی دید که پرداختن به ابعاد آن فاجعه متن مستقلی می‌طلبد. اشغالگران ۶۷ مدرسه، ۵۶ کتابخانه، ۳۴ کلوپ، ۹ مرکز فرهنگی، ۷ بیمارستان، ۶ ساختمان ایستگاه راه‌آهن، دو کارخانه شراب، کارخانه کنسرو و جاده‌های ریلی آن شهر را بکلی ویران و بیش از ۲۴۰ نفر را شهید کردند. ۳۹۵ کودک سرپرست خود را از دست داد و ۴۴ نفر برای همیشه مفقود شدند. ولی آن شهر بعد از ۲۷ سال اشغال، دوباره آزاد شد.

ابراهیم ساوالان